TRANG THƠ HAIKU TIẾNG VIỆT

quẹt ngang ngày tháng

You are not logged in.

Mến chào bạn đến cùng trang thơ haiku Việt

bashoissashikibuson

Adverts

  • Index
  •  » Bài Viết
  •  » Haiku - vẻ đẹp độc đáo của thơ văn Nhật Bản

#1 2011-07-21 19:50:18

Nimda
ngắm trăng
Registered: 2006-05-29
Posts: 237

Haiku - vẻ đẹp độc đáo của thơ văn Nhật Bản

Tiếng bình nước vỡ
(nước đông cứng trong đêm)
khiến ta tỉnh giấc

Basho


- Thế nào là thơ? Tu sĩ hỏi.
- Đó là điều huyền bí khó bật thành lời, Yuko đáp

Một sáng nọ âm thanh của bình nước vỡ làm tuôn chảy một giọt thơ, thức tỉnh tâm hồn và trao cho tâm hồn vẻ đẹp của nó. Là lúc vẫn ở đây mà đang phiêu du. Là lúc trở thành nhà thơ.

Không tô vẽ. Không lời. Ngắm nhìn và viết. Vài con chữ. Mười bảy âm tiết. Một bài haiku.

(Tuyết, Maxence Fermine)

Vâng, các bạn thân mến, đoạn trích trên đây là nói về thơ haiku Nhật Bản - hình thức thơ ngắn nhất trên thế giới, hơn cả thơ lục bát của Việt Nam. ;-) Các bạn hãy cùng Ichi tìm hiểu về thơ haiku nhé!

Nguồn gốc thơ haiku

Thuật ngữ “haiku” mới được sáng tạo vào những năm 1890 theo sự đề xướng của nhà thơ Shiki để chỉ bài thơ ngắn thường 17 âm tiết được viết, đọc và hiểu như một bài thơ độc lập, hoàn chỉnh.

Nhưng thực ra, người thực sự sáng tạo ra loại thơ này là Basho (1644 – 1694). Ông đã dung hợp sự trào lộng đời thường của dòng thơ hiện đại với yếu tố cao nhã tâm linh của dòng thơ cổ điển và hoàn thiện một loại thơ ngắn 17 âm tiết (5, 7, 5). Các bạn hãy cũng Ichi thử đọc bài thơ nổi tiếng nhất của Basho nhé!

ao cũ
con ếch nhảy vào
vang tiếng nước xao


Ao cũ sẽ vẫn mãi im lìm, tù đọng nếu như không có con ếch bất ngờ nhảy vào. Cũng như cuộc đời vậy, sẽ thật nhàm chán nếu như bạn không tự tạo ra cho mình những bước nhảy đột phá hay sáng tạo. Âm vang của tiếng nước, âm vang của bước nhảy sẽ khiến mọi thứ sống động hẳn lên. Còn với chúng ta, âm vang của sự sáng tạo sẽ khiến ta thay đổi mãi mãi: ta không còn là ta cùng sức ì của quá khứ nữa!

Đặc điểm thơ haiku

Đề tài mà thơ haiku ưa chuộng chính là những sự vật nhỏ nhoi, bình thường mà ta vẫn nhìn thấy và tiếp xúc mỗi ngày. Khi nâng haiku lên sự hoàn thiện của dòng thơ tâm linh. những nhà thơ haiku như Basho, Issa… đã đã nâng lên trong lòng bàn tay bát ngát của mình những sự vật bình thường nhất của thế gian này:

quanh chiếc cối xay
trên mình hoa cúc lạnh
bụi cám chập chờn bay

Basho


dưới bóng cây
trú mưa cùng bướm
duyên trần ai hay

Issa


Một chút “bụi cám chập chờn”, một chút “cánh bướm duyên trần”… thế cũng thành một bài thơ nhỏ xinh trong tâm hồn thi sĩ. Họ sống hồn nhiên, hít thở khí trời và lấy vẻ đẹp của thiên nhiên làm nguồn sinh lực dồi dào tiếp sức cho tâm hồn thơ ca của mình ở mọi lúc mọi nơi…

Lưu giữ những khoảnh khắc của cuộc sống

Một yếu tố đáng chú ý khác của haiku là yếu tố “mùa”. Các nhà thơ haiku hầu như lúc nào cũng đưa mùa vào thơ và các từ ngữ liên hệ đến mùa được gọi là “kigo” (quý ngữ). Cách dùng kigo trở thành quy luật và các tuyển tập thơ haiku thường sắp xếp các bài thơ theo từng mùa.


Ví dụ khi Basho viết:

một đám mây hoa
chuông đền Ueno vang vọng
hay đền Asakusa


Thì người đọc hiểu ngay ông đang nhắc đến tiếng chuông mùa xuân. Vì “một đám mây hoa” ám chỉ hoa anh đào đang nở rộ, đó là biểu tượng của mùa xuân, là “từ mùa”. Cũng như ở Việt Nam ta mùa xuân đặc trưng với hoa đào, mùa hạ với hoa phượng, mùa thu với hoa cúc vậy.

Cũng tựa như hình ảnh các mùa xuân khác: hoa mơ, liễu, hoa triêu nhan, chim én, se sẻ, bướm, chim oanh, tuyết tan… hoặc các hình ảnh về lễ nghi tôn giáo và sinh hoạt đồng áng của mùa đầu tiên trong năm. Tất nhiên, các mùa khác nhau cũng có vô vàn hình ảnh có thể dùng làm “kigo”. Nào, bây giờ thì các bạn hãy cùng Ichi thử thưởng thức haiku cho bốn mùa nhé!

hoàng hôn
tiếng bắn chim trĩ vang dội
trên triền núi xuân

Yosa Buson


ve sầu vui hát
không mảy may hay biết
chết đã gần kề

Basho


trong âm u
hiên nhà thấm ướt
mưa thu

Taigi


trên trảng cây tuyết rơi này
nếu chết đi, tôi cũng sẽ
thành bức tượng phật tuyết

Chosui


Đọc hai bài thơ trên đây của Buson và Taigi ta sẽ thấy ngay rằng dường như đó chỉ là một cú chớp máy ảnh bắt lại khoảnh khắc, hay một bức tranh vẽ theo lối tối giản (minimalism). Chỉ một vài danh từ, một vài nét bút gợi tả mà tác giả đã vẽ nên cả một khung trời mùa xuân và mùa thu với những đặc trưng riêng có của chúng.

Ngược lại, hai bài thơ của Basho và Chosui thì không được khách quan như thế! Đó là hai bức tranh xen lẫn ý nghĩ của tác giả. Một người thì nghĩ về cái chết sắp tới của những con ve sầu, người kia thì nghĩ về cái chết của mình. Nhưng dường như, các tác giả nghĩ về sự chết không phải để u sầu, mà với một tâm thế thản nhiên, coi đó như một phần tất yếu của cuộc sống.


Sự phát triển của haiku

Chuyển qua thời hiện đại, nhất là khi haiku trở thành một thể thơ quốc tế, loại thơ tam tuyệt ấy được dùng để thể hiện đề tài, một cảm thức, cả dục tính, nhục cảm. Bên ngoài Nhật Bản, hàng loạt thơ haiku đã được sáng tác bằng các ngôn ngữ khác nhau: Pháp, Anh, Đức, Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha, Ý…

Không còn từ mùa, không còn bị bó buộc vào luật âm tiết 5,7,5 - thơ haiku khi sang phương Tây đã được tiếp biến văn hóa rất nhiều. Các bạn hãy thử cảm nhận sự khác biệt của mỹ cảm phương Tây ở những bài haiku dưới đây:

bình mẫu đơn
trên nụ hoa trắng
một dấu môi hôn

Alexis Rotella

hộp thư trống không
khi về, tôi hái
hoa dại trên đường

Marlena Mountai

dưới đập nước trong
đôi áng mây lớn
đang duỗi mình trần

Jonh Wills

mưa ấm trước bình minh
dòng sữa tôi đổ trút
vào trong sâu thẳm nàng

Ruth Yarrow

những áng mây trôi
đã thổi tắt hết
những vì sao rồi

Penny Harter

đêm thăm thẳm
chỉ còn hình nhân tuyết
đứng nhìn sao xa xăm

David Lloyd


Haiku xưa thuần túy nói về thiên nhiên và vẻ đẹp của sự sống, ngôn ngữ và nhân sinh quan có chăng thì cũng chỉ ảnh hưởng bởi Phật giáo. Haiku hiện đại ở phương Tây thì có gì đó đời thường hơn, gần gũi với những hoạt động sống của con người hơn. Nhưng bạn thử đọc lại bài haiku Cô liêu của David Lloyd xem, thiên nhiên vẫn là cảm hững vĩ đại của thơ haiku đấy chứ?

Thế còn bạn, sau khi đọc bài viết này, bạn có muốn thử làm thơ haiku không? Thực ra làm thơ haiku không quá khó, chỉ cần đôi khi trong cuộc sống thường ngày tất bật của mình, bạn tự thưởng cho mình những phút giây thảnh thơi bên chén trà nóng, hay đi tản bộ trong công viên, hòa mình giữa thiên nhiên, lắng nghe lòng mình là thi ca sẽ xuất hiện. Thử viết những bài haiku cho chính mình bạn nhé! Biết đâu bạn lại bất ngờ với tài năng haiku của chính mình

http://vnsharing.net/forum/showthread.php?t=71633

Offline

 

2011-07-21 19:50:18

AdBot
Advertisements
  • Index
  •  » Bài Viết
  •  » Haiku - vẻ đẹp độc đáo của thơ văn Nhật Bản

Adverts

Board footer

Powered by FluxBB
Hosted by PunBB-Hosting