TRANG THƠ HAIKU TIẾNG VIỆT

quẹt ngang ngày tháng

You are not logged in.

Mến chào bạn đến cùng trang thơ haiku Việt

bashoissashikibuson

Adverts

  • Index
  •  » Bài Viết
  •  » Hoa Ðào Trong Haiku Nhật Bản - Bạch Y Thư Sinh

#1 2011-08-10 14:22:46

kgr
ngắm trăng
Registered: 2011-03-30
Posts: 2038

Hoa Ðào Trong Haiku Nhật Bản - Bạch Y Thư Sinh

Mùa Hoa Anh Ðào - Bạch Y Thư Sinh
http://www.duocsu.org/tsdsu/004xuan/x015.html

Nhật Bản cũng là một trong những quê hương của hoa đào. Và hương sắc của hoa đào đã là những đề tài lớn cho các nhà thơ Haiku khai thác, và có ảnh hưởng lớn trong nhiều lãnh vực: Văn Chương, Triết Học, Tôn Giáo như chúng ta thấy:

            - Một cành hoa đào đơn sơ
            Của buổi sáng đẹp trời
            Trang điểm một hồ sâu.
                                                            Buson

            Có ba điểm khi chú ý đến sự diễn tả của bài thơ cho chúng ta thấy được niềm an lạc trong màu sắc đậm đà của cành bông vô cùng vô tận. Cho dù chỉ một cành bông đơn sơ cũng đủ diển tả: Một là tất cả, và tất cả là một. Cả ba yếu tố không thể thiếu:

- Cành bông đơn sơ
- Buổi sáng đẹp trời
- Nước dưới hồ trong vắt.

Nước dưới đáy hồ sẽ thiếu linh động, hoặc không linh động khi không có cành hoa đào lung lay trên không. Cũng vậy, Nếu có cành hoa đào, hồ nước nhưng vào một buổi sáng hoặc hoàng hôn mưa gió bảo bùng thì cũng không tạo thanh một vẻ đẹp mộng mơ huyền ảo.

Càng huyền ảo hơn khi ai đó đã từng nói:

- Ðẹp nhất là thiếu nữ đi trong mưa!

Ðẹp thật mà cũng lãng mạn thật. Nhưng, không đẹp và không lãng mạn bằng người ngồi dưới cội hoa đào là đôi bạn thân, hay đôi bạn yêu đương gì đó ngồi dưới cội hoa đào, trên những chiếc ghế cũ kỹ, nói chuyện ngày mai. Ai biết được mỗi cánh hoa đào rơi là bao nhiêu tình vương vấn, nên buổi chiều đã đẹp lại càng chìm sâu trong ký ức của lứa tuổi đang tràn đầy sức sống:

            - Hoa đào đang rơi
            Vào mỗi chiều ở Namba
            Trên những chiếc ghế cũ xinh xinh.
                                                            Sòchò

Vũ trụ và thiên nhiên cũng là đề tài gợi cảm để cho các thi nhân có đủ tư liệu làm thơ, viết văn. Vì thế cứ mỗi độ xuân về trong những miền nhiệt đới, thì gió mưa cũng đến và hoa đào lại xuất hiện. Nhưng nay gió mưa đã đến mà hoa đào nơi đâu?

            - Gió và mưa nhiều quá
            Ðang gọi
            Hoa đào của mùa xuân
                                                           
Sòsetsu

             Tâm trạng của Sòsetsu đã như thế, nhưng tâm trạng của Shinkei thì sao?

- Tôi đang chờ đợi
            Giông bão và mưa
            Vào thời điểm hoa đào nở
                                                            Shinkei

            Thì ra tâm tư của các thi nhân đã có cùng một tâm tư như nhau. Nhưng có điều làm chúng ta không khỏi ngạc nhiên, bởi vì hoa đào đẹp, mảnh mai, nhẹ nhàng thì làm sao có thể chịu nổi dưới sức nặng của muôn ngàn triệu hạt mưa, vậy mà Shikei lại mong mỏi, đợi chờ mưa đến. Mới nghe dường như lạ, nhưng xét cho cùng chúng ta thấy Shinkei có một thái độ chấp nhận, và một niềm an lạc lớn. Bởi vì ông ta biết mưa gió, hoa đào và mùa xuân cả ba không thể thiếu một. Nếu không có hoa đào thì câu ca: Mùa xuân sang có hoa anh đào, mầu hoa tôi trót yêu từ lâu... sẽ không có ý nghĩa. Theo tinh thần câu ca nầy muốn nói: Nếu không có hoa đào thì không thể làm nên mùa xuân. Nhưng vào độ xuân về mà không có mưa gió thì mất đi tính chất mầu nhiệm của mùa xuân, do đó biết rằng mưa gió sẽ làm tổn thương đến hoa đào nhưng ông Shinkei vẫn mong đợi. Và rồi tâm trạng của Sòyò lại càng lo lắng hơn:

- Mùa Xuân, chỉ có mùa xuân
            Làm thế nào trong một vài ngày nữa
            Mưa trên hoa đào
                                                            Sòyò

            Có thể gió mưa đến trước mùa khi hoa đào xuất hiện. Cũng có năm hoa đến trước khi mưa gió về. Cũng có năm mưa gió đến cùng một lúc. Nếu năm nào hoa đào xuất hiện trước mưa gió thì cái đẹp mong manh của hoa đào có thể kéo dài hơn một chút. Nhưng nếu mưa gió đến trước thì tính chất vô thường của kiếp người càng thấy rõ ràng hơn. Lẽ tất nhiên trong cuộc sống hiện tại không có gì vượt ra ngoài định luật bất di bất dịch của vô thường. Kiếp người cũng thế, không ai có thể vượt ra ngoài định luật thành, trụ, hoại, không. Nghĩa là có sanh thì có diệt, biết như thế nhưng một nhà thơ Khuyết Danh đã muốn đi ngược lại dòng sinh mệnh của kiếp người, nhưng dù sao con nguời vẫn nhỏ bé trước vũ trụ bao la, và cuối cùng đành chấp nhận định luật thường hằng: 

- Mưa vẫn còn rơi
            Tôi muốn che chở cho hoa đào
            Nhưng không thể bao trùm chúng lại.
                                                            Khuyết Danh

            Trong tiếng gọi sâu thẳm của tâm tư, lắm khi chịu khó nhìn lại một quá trình dài của kiếp người, một nhà thơ khuyết danh nào đó đã thấy được cái hài hoà giữa gió mưa và hoa đào mong manh trước gió. Gió mưa thì mặc gió mưa, nhưng không vì vậy mà hoa đào không nở.

- Hoa nở, ồ hoa đào nở
            Lời nói không ngừng
            Tiếng mưa rơi.
                                                            Khuyết Danh

            Hoặc là:

            - Lắng nghe tiếng mưa rơi
            Hoa nở, ồ hoa đào nở
            Lời thúc giục.
                                                            Shòha

            Và một nhà thơ Haiku khác đã nhìn thấy trong những giọt mưa vô tình có ẩn hiện như những viên kim cương trân quý:

- Mưa trên hoa đào
Giống những hạt trân châu
Ngôi chùa trên núi
                                                (?)

Thế là giữa mưa gió của trần gian, dù là có mong đợi hay không mong đợi, đến thời tiết hoa vẫn nở rợp cả khung trời cao rộng: Trong xóm làng, từ thành thị đến thôn quê, trong rừng sâu núi thẳm, nhất là nơi những con đường nhỏ dẫn người vào cảnh thiên thai:

- Thình lình mặt trời nhuộm hồng
Mùi thơm của hoa đào
            Dọc theo con đường núi.
                                                            Buson

Và những con đường dài được tràn ngập những cánh hoa tươi, dẫn đến những ngọn núi cao chất ngất, vì thế mới nhìn chúng ta có cảm tưởng như đang nhìn một đóa hoa anh đào khổng lồ, mà trái núi đó là nhụy hoa:

- Ngọn núi xa xôi
Bằng cách nhìn nào đó
Giống nhụy hoa anh đào.
                                                            Kòka

Trong khung cảnh ồn náo hay tịch liêu, dù ai có hoàn cảnh nào đi nữa, cũng có thể thấy được và công nhận rằng: Hoa đào là sứ giả của vẻ đẹp thanh cao, vì thế nơi nào có hoa đào là nơi đó sẽ tăng thêm phần trang nhã. Nhất là những nơi tôn nghiêm đã đẹp, mà trong ngôi chùa cổ kính lại càng đẹp, cổ kính và thanh tịnh thêm hơn:

- Trong ngôi chùa cổ
            Hoa đào nở
            Người đàn ông đạp lúa.
                                                            Buson

Có câu thường nói: Tâm bình thế giới bình. Quả thật như vậy, đứng trước những đổi thay của thế sự, tâm của con người thường có những giao động, nhưng những cánh hoa mềm mại rơi nhẹ nhẹ trên đất, chứng tích của vô thường ẩn hiện đâu đây sẽ nhắc nhở cho chúng ta biết sinh mệnh của các loài hoa: Sớm nở tối tàn. Sớm còn tối mất bận lòng mà chi. Chư tổ đức cũng đã từng dạy

- Kiếp con người cũng mong manh như các loài hoa.

Hiểu được những điều nầy, thì tâm tư của chúng ta sẽ dễ dàng chấp nhận, và quan niệm sống sẽ trở nên phong phú hơn. Quan niệm sống có phong phú thì những khó khăn đau khổ trong cuộc cũng dễ theo thời gian chuyển hoá rơi rụng, như những cánh hoa anh đào. Có thể nói rằng hoa đào là liều thuốc hồi sinh cho những tâm hồn đang giao động trở nên yên tịnh:

            - Hoa đào nở đang rơi
Tâm của những người đàn ông
Trở nên yên tịnh lại.
                                                Koyùni

            Nói như Morinaga, hoa đào còn là điểm tựa vững vàng cho những con người sa cơ thất thế, là những động cơ chính để thúc đẩy những con người cang trường thành tựu trên đường danh vọng:

- Tinh hoa hoa đào
Trong sứ mạng làm thành tựu danh vọng
Trong lúc anh đã thua cuộc
                                                Morinaga

            Sứ mạng của hoa đào là điểm tô cho đời, vì thế những cây đào dù cho có trẻ trung, hay già nua. Ngay cả, có mời gọi hay không mời gọi, cứ đến mùa, đến tiết là hoa nở để làm đẹp xóm làng:

- Làng củ của tôi
            Những cây đào già nua nở hoa
            Vào mỗi năm.
                                                            Sobaku

            Và hoa đào cũng làm đẹp cho thế giới của nhân loại:

            - Anh đào nở hoa
            Làm đẹp cho thế giới
            Ở dưới gốc cây.
                                                Watsujin

            Hoa đào, hoa mận, hoa ưu đàm, muôn triệu loài hoa. Thật sự tất cả đều đẹp, nhưng một lý do đặc biệt mà hoa đào được nói tới. Bởi vì trong các loài hoa, chỉ có anh đào là vươn thành cây lớn, hoa phủ cành như mây, và chỉ hiện thân trong một thời gian ngắn, sau đó tung tán mình trong gió dưới bầu trời xuân, không luyến tiếc. Ðó là cái đẹp vô ngã, và Bashô cúi mình đảnh lễ. Anh hoa phát tiết, mùa Xuân xuống đời:

- Hoa đào của ngày hôm nay
Ðã bắt đầu nở
Từ ngày hôm qua
                                                Seian

Và cũng như những nhà thơ yêu hoa đào khác, Issa đến bên hoa đào với một thân tâm hoàn toàn thuần khiết: Nước nóng, Phật, hoa đào. Issa đang sống với Niết Bàn. Tắm, lạy Phật, và ngắm hoa đào. Issa đang sống với mùa xuân của muôn vàn thánh thiện.

- Nước nóng tắm rồi
            Vừa xong lạy Phật
            Hoa đào ta ơi!
                                                            Issa

            Hoa đào nở, gió và mưa của mùa xuân không ngăn được điều đó. Hoa mong manh như thế, vô thường như thế nhưng không có gì mãnh liệt hơn hoa. Giữa gió, mưa, hoa là tình yêu. Hoa là thiên sứ của tình yêu, của bến bờ sâu thẩm:

            - Gió và mưa
            Giữa những cơn cuồng dại
            Những cánh hoa đầu mùa.
                                                            Chora

            Hoa xuống đời lẫn vào cuộc sống, lẫn vào tiếng chuông chùa: Nhà thơ không phân biệt được tiếng chuông từ đâu vọng tới, mà cũng không cần phân biệt. Hoa đào không nở từng đóa hoa đơn độc mà nở thành từng quần thể muôn nghìn đóa, vì vậy được gọi là mây hoa. Hoa không tự phân biệt mà hòa lẫn vào nhau. Trong hoa có tiếng chuông, trong tiếng chuông có hoa. Hoa vì tiếng chuông mà nở, chuông vì hoa nở mà ngân. Ðó là đồng thanh tương ứng đồng khí tương cầu:

            - Một đám mây hoa
            Chuông chùa Ueno vọng
            Hay chùa Asakusa?

            Cái như như tính của sự vật: Hoa đào tính, chim tính, ngựa tính ... Khi mới nghe chúng ta dường như thấy có sự khác biệt, nhưng nhìn dưới con mắt quán chiếu, chúng ta thấy không có sự khác biệt: Tất cả chúng sanh đều có Phật tánh, tánh chân Như. Do đó chúng ta không ngạc nhiên khi thấy Onitsura đã đơn giản ghi lại cái như như đó.

- Hoa đào nở
            Chim thì hai cánh
            Ngựa có bốn chân.

            Khi hoa đào nở sau một thời gian dài vắng bóng trong năm, thì khắp nơi vây phủ mây hoa, thế giới hiện thực bổng nhiên trở thành thế giới của hoa đào. Theo kinh điển cho chúng ta biết, Tây Phương Cực Lạc nhà cửa, đường đi, tất cả đều được tạo thành bằng vàng, bạc, pha lê, xa cừ, mã nảo, san hô, hổ phách... Thật ra, chúng ta chỉ nghe kinh diễn tả nhưng chưa thấy, nhưng có điều chắc chắn là rất đẹp. Ðẹp như thế nào đó chúng ta chưa biết nhưng ở đây Buston cho chúng ta thấy được một con người bằng xương bằng thịt mặc áo hoa đào đang đắm mình trong mưa thật là thi vị:

- Trên bè giông bão
            Áo rơm người chèo chống
            Hóa áo hoa đào.
                                                            Buson

Mỗi người vào cõi đời nầy bằng nhiều cách khác nhau, hành trang cũng khác nhau. Vì thế có người cho rằng, đời là một cái gì đó cần phải tách rời vĩnh viển cuộc sống hiện thực. Nhưng dưới nhãn quan của một con người vào đời bằng tâm nguyện độ tha, thì thấy đời đáng lưu luyến hơn là chạy trốn. Trong dòng luân hồi tử sanh, sanh tử, ai đến, ai đi mặc ai, nhưng với con người thực hành hạnh lợi tha vẫn một tâm nguyện làm người cho xứng đáng. Vì thế Chora đã quyết định ở lại cõi thế gian nầy:

- Bước vào hoa đào
Người người lũ lượt
Bước ra hoa đào.
Chora

Thiền Sư Nhất Hưu có viết một bài đạo ca như sau:

- Từ dục tình của đời
Tôi trở về cõi vô dục
Một thoáng nghỉ ngơi
Mưa có rơi thì rơi
Và gió lên mặc gió.

Hoa đào đến thế gian, đến cõi Ta Bà nầy như để đem cái đẹp vĩnh hằng đến cho thế gian, vì thế Issa đã nói:

- Hoa đào ban đêm
Như từ trời xuống
Những người con gái tiên.
                                                Issa

Hoa đào với Issa, Buson, Bashô và với hầu hết nhà thơ lớn, các nhà triết gia xứ Phù Tang, ghi nhận với một quan niệm vượt thoát, chúng ta sẽ thấy trong tư tưởng của các nhà vĩ đại nầy: Hoa đào còn chứa đựng một vẻ huyền ảo linh thiêng, mà tri kiến phàm tục không thể nào thấy và biết đến:

- Ðỉnh Yoshino
Nuốt mây trên trời cao
Và thở ra hoa đào.
Buson

            Hoặc là:

- Chuông chiều tắt dần
Hương hoa đào ấy
Vẫn còn rung ngân.
                                                Bashô

Issa dù được mệnh danh là nhà thơ lớn, không phải là một tu sĩ,  nhưng dường như với ông, đạo và đời tuy hai mà một, cuộc sống thánh thiện không thể tách rời khỏi cuộc sống phàm tục. Vì có cái nhìn không hai đó nên Issa tự mình không tách cuộc sống bình thường của mình ra ngoài lý đạo. Vì thế đối với Issa, Bồ Tát chính là hoa, hoa chính là Bồ Tát. Như vậy, có thể nói theo Issa, nơi nào có hoa, nơi đó có Bồ Tát, có Phật. Tính chất hoa đào, hay tất cả các loại hoa nói chung và tình yêu là một. Hiểu như thế thì chúng ta mới thấy tâm từ bi của đức Quán Thế Âm Bồ Tát ẩn hiện đâu đây:

- Quan Âm Phật Bà
Nơi nào có mặt
Anh đào ra hoa.
                                                Issa

Nơi nào có hoa, nơi đó có Bồ Tát, có Phật. Nơi nào có Phật thì nơi đó lòng người hướng về. Hướng về, quay về, cung kính về là từ ngữ nhân gian, thuật ngữ của Phật Giáo gọi là Nam Mô. Trước hoa đào Bashô niệm: Nam Mô Hoa Ðào và như thế Bashô đang niệm Phật, muôn triệu đóa hoa chính là hoa Phật Tổ:

- Trước cành hoa đào
            Rộ đời hương sắc
            Nam Mô hoa đào!
                                                            Bashô

Có một nhà thơ Haiku khác, Onitsura khi nhìn hoa đào trơ vơ trên núi, đã nghe ra tiếng hát kỳ diệu vang vọng trong không gian trong lòng người, bài ca của đá cuội. Có thể có người sẽ hỏi:

- Suối hát hay đá cuội hát?

Và:

- Ðá cuội hát hay hoa đào hát?

Tất nhiên là cả suối hát, đá cuội cũng hát, và cả hoa đào cũng hát. Chúng đang ca hát rất thoải mái. Trong dòng thời gian vận hành chuyển động, Onitsura còn thấy cả núi non cũng đang ca hát, và bay nhảy quyện vào nhau để tại thành nhạc điệu siêu nhiên. Nhìn vào hình ảnh sinh động nầy, chúng ta thấy núi đi, suối đang trôi chảy, hoa đào đang nở là vì núi, đá, hoa, suối đang ca hát. Như chúng ta đã biết, tất cả những vật hiện hữu trên thế gian đều là Pháp, vì thế sơn thủy cũng là Pháp, và sơn thủy cũng là Kinh. Sơn Thủy Kinh. Nếu nói riêng chỉ có hoa đào thì hoa đào là pháp, hoa đào cũng là kinh. Kinh Hoa Ðào:

- Hoa đào núi
            Ðá cuội ca
            Dưới lòng con suối.
                                                            Onitsura

            Vì hoa đào là Pháp, nên hoa đào là Kinh, hoa đào cũng là Phật, cho nên Bashô đã niệm:

            - Nam Mô Hoa Ðào Phật
            - Nam Mô Hoa Ðào Pháp
            - Nam Mô Hoa Ðào Tăng
            - Nam Mô Hoa Ðào Kinh.
<hr>
            Tài Liệu Tham Khảo
- Các Thú Tiêu Khiển Việt Nam
- Văn Hoá Việt Nam Tổng Hợp
- The History of Haiku
- Báo Giác ngộ

Offline

 

2011-08-10 14:22:46

AdBot
Advertisements
  • Index
  •  » Bài Viết
  •  » Hoa Ðào Trong Haiku Nhật Bản - Bạch Y Thư Sinh

Adverts

Board footer

Powered by FluxBB
Hosted by PunBB-Hosting